W dzisiejszym świecie, gdzie cyfrowa komunikacja dominuje, tradycyjne metody druku wciąż odgrywają kluczową rolę w tworzeniu wysokiej jakości materiałów promocyjnych, opakowań i publikacji. Druk offsetowy, znany ze swojej precyzji, doskonałej jakości odwzorowania kolorów i efektywności przy dużych nakładach, pozostaje niezastąpiony dla wielu branż. Jest to technika, która ewoluowała przez lata, ale jej podstawowe zasady i zalety są nadal aktualne. Zrozumienie mechanizmów działania druku offsetowego oraz jego możliwości pozwala na podejmowanie świadomych decyzji przy wyborze optymalnej metody druku dla konkretnego projektu.
Niezależnie od tego, czy planujesz wydrukować setki tysięcy ulotek reklamowych, eleganckie wizytówki, czy też wyrafinowane opakowania dla swoich produktów, druk offsetowy oferuje rozwiązania, które trudno osiągnąć przy użyciu innych technologii. Jego uniwersalność sprawia, że jest wybierany przez agencje reklamowe, wydawnictwa, producentów żywności, przemysł farmaceutyczny i wiele innych sektorów. W tym obszernym artykule zagłębimy się w tajniki druku offsetowego, wyjaśniając jego działanie, korzyści, wady oraz zastosowania, abyś mógł w pełni wykorzystać jego potencjał.
Przygotowaliśmy dla Ciebie przewodnik, który krok po kroku przeprowadzi Cię przez wszystkie aspekty związane z tą zaawansowaną technologią druku. Od podstawowych definicji, przez proces produkcji, aż po praktyczne wskazówki dotyczące przygotowania plików do druku – wszystko to znajdziesz poniżej. Pozwoli Ci to nie tylko lepiej zrozumieć, jak powstają drukowane materiały, które otaczają nas na co dzień, ale także jak wybrać najlepszą ofertę i osiągnąć zamierzone rezultaty, minimalizując potencjalne problemy.
Jakie są kluczowe zalety druku offsetowego dla Twojej firmy i projektów
Druk offsetowy to technologia, która od dziesięcioleci cieszy się niesłabnącą popularnością ze względu na szereg niepodważalnych zalet. Jedną z najważniejszych jest niezrównana jakość druku. Dzięki precyzyjnemu przenoszeniu farby z płyty na gumowy cylinder, a następnie na podłoże drukowe, możliwe jest uzyskanie niezwykle ostrego obrazu, czystych linii oraz subtelnych przejść tonalnych. Jest to szczególnie istotne przy druku zdjęć, grafik o skomplikowanych detalach czy też materiałów wymagających idealnego odwzorowania kolorów, takich jak katalogi produktów, albumy fotograficzne czy opakowania premium. Kolory są żywe, nasycone i spójne na całym nakładzie, co jest trudne do osiągnięcia w innych technikach druku.
Kolejną ogromną zaletą druku offsetowego jest jego opłacalność przy większych nakładach. Chociaż początkowy koszt przygotowania płyt poligraficznych może być wyższy niż w przypadku druku cyfrowego, to cena jednostkowa pojedynczego egzemplarza drastycznie spada wraz ze wzrostem zamawianej ilości. Ta ekonomiczna efektywność sprawia, że druk offsetowy jest idealnym rozwiązaniem dla firm potrzebujących masowego druku materiałów marketingowych, takich jak ulotki, plakaty, broszury czy gazety. Im większy nakład, tym niższy koszt każdej sztuki, co czyni tę metodę bardzo atrakcyjną z punktu widzenia budżetu.
Dodatkowo, druk offsetowy oferuje niezwykłą wszechstronność pod względem wyboru podłoża drukowego. Można na nim drukować na różnego rodzaju papierach, od tych najcieńszych, jak papier gazetowy, po grube kartony, a także na materiałach syntetycznych, folii czy nawet niektórych tworzywach sztucznych. Ta elastyczność pozwala na dopasowanie materiału do specyficznych potrzeb projektu, nadając mu odpowiedni charakter i funkcjonalność. Możliwość stosowania szerokiej gamy uszlachetnień, takich jak lakierowanie, foliowanie, tłoczenie czy hot-stamping, dodatkowo zwiększa atrakcyjność wizualną i dotykową finalnych produktów.
Jak działa druk offsetowy i jakie są etapy jego powstawania
Proces druku offsetowego opiera się na zasadzie niedrukowania, czyli odpychania się wody i farby. Kluczowym elementem są płyty drukujące, zazwyczaj wykonane z aluminium, które są przygotowywane indywidualnie dla każdego koloru (w druku w pełnym kolorze CMYK są to cztery płyty: cyjan, magenta, żółty i czarny). Na płycie tworzy się obraz, który jest naświetlany światłoczułą emulsją. Obszary, które mają zostać zadrukowane, są hydrofobowe (nie przyjmują wody, a przyjmują farbę), natomiast obszary niezadrukowane są hydrofilowe (przyciągają wodę, a odpychają farbę). Po naświetleniu i umyciu płyty, na jej powierzchni pozostaje tylko obraz, który będzie przenoszony na zadrukowywany materiał.
Następnie płyta jest zwilżana wodą, która pokrywa tylko obszary niezadrukowane. Po tym procesie na płytę nanoszona jest farba drukarska, która przyczepia się tylko do obszarów hydrofobowych, czyli tych, które mają być wydrukowane. Kolejnym etapem jest przeniesienie farby z płyty na pośredni cylinder pokryty gumową tkaniną, zwany cylindrem offsetowym. Ta gumowa powierzchnia idealnie dopasowuje się do nierówności papieru, co zapewnia równomierne i precyzyjne przeniesienie farby, nawet na materiałach o chropowatej fakturze. Jest to właśnie „offset”, czyli przeniesienie obrazu bez bezpośredniego kontaktu między płytą a podłożem drukowym.
Na końcu farba z cylindra offsetowego jest przenoszona na docelowe podłoże drukowe, które jest dociskane do niego za pomocą cylindra dociskowego. Ten trójstopniowy proces (płyta – cylinder offsetowy – podłoże) gwarantuje wysoką jakość, precyzję i powtarzalność druku. W nowoczesnych maszynach offsetowych proces ten jest w pełni zautomatyzowany, co pozwala na osiąganie bardzo wysokich prędkości druku i obsługę dużych nakładów w krótkim czasie. Każda maszyna jest skonfigurowana z odpowiednią liczbą sekcji drukujących, odpowiadającą liczbie kolorów, które mają zostać nałożone na materiał.
Kiedy druk offsetowy jest najlepszym wyborem dla Twoich materiałów promocyjnych
Druk offsetowy jest bezkonkurencyjny, gdy priorytetem jest najwyższa jakość obrazu i kolorów, zwłaszcza przy druku materiałów, które mają budować wizerunek marki premium lub prezentować skomplikowane grafiki. Mowa tu między innymi o katalogach produktowych, albumach fotograficznych, ekskluzywnych wizytówkach, zaproszeniach na ważne wydarzenia czy też opakowaniach wymagających idealnego odwzorowania logotypu i detali. Wszędzie tam, gdzie liczy się każdy szczegół i subtelne przejście tonalne, druk offsetowy wychodzi na prowadzenie, oferując głębię i nasycenie kolorów, które są trudne do osiągnięcia innymi metodami.
Jeśli Twoja firma potrzebuje wyprodukować duży nakład materiałów marketingowych, takich jak ulotki, foldery, plakaty, broszury informacyjne, gazety firmowe czy kalendarze, druk offsetowy okaże się najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem. Choć jednorazowy koszt przygotowania materiałów do druku jest wyższy, to cena jednostkowa pojedynczego egzemplarza znacznie spada wraz ze wzrostem zamawianej ilości. Daje to znaczące oszczędności przy produkcji tysięcy, a nawet milionów sztuk, co jest kluczowe dla firm działających na szeroką skalę i prowadzących intensywne kampanie promocyjne. Im większy nakład, tym bardziej opłacalny staje się druk offsetowy.
Dodatkowo, druk offsetowy otwiera szerokie możliwości personalizacji i uszlachetnień, które mogą nadać materiałom wyjątkowy charakter. Możliwość druku na szerokiej gamie papierów o różnej gramaturze i fakturze, a także zastosowanie lakierów wybiórczych, foliowania (matowego, błyszczącego, soft-touch), tłoczenia, hot-stampingu czy barwienia krawędzi papieru, pozwala na stworzenie materiałów o unikalnym wyglądzie i wrażeniach dotykowych. Te zaawansowane techniki wykończeniowe są często wykorzystywane w druku offsetowym do produkcji opakowań, materiałów POS (Point of Sale) czy ekskluzywnych materiałów firmowych, które mają wyróżnić markę na tle konkurencji i zapadać w pamięć odbiorcy.
Jakie są potencjalne ograniczenia i wady druku offsetowego przy realizacji celów
Pomimo licznych zalet, druk offsetowy posiada również pewne ograniczenia, które warto wziąć pod uwagę przy planowaniu projektów. Jednym z głównych wyzwań jest czas realizacji. Proces przygotowania materiałów do druku, takich jak tworzenie płyt poligraficznych, wymaga czasu, co sprawia, że druk offsetowy nie jest najlepszym rozwiązaniem w sytuacjach wymagających natychmiastowego wydruku. Jeśli potrzebujesz niewielkiej liczby materiałów na już, na przykład kilku sztuk wizytówek na pilne spotkanie, druk cyfrowy będzie znacznie szybszy i bardziej efektywny. Druk offsetowy zazwyczaj wymaga kilku dni roboczych na produkcję, a przy dużych nakładach może to być nawet dłużej.
Kolejnym ograniczeniem jest koszt początkowy. Chociaż druk offsetowy staje się bardzo opłacalny przy wysokich nakładach, to początkowe koszty związane z przygotowaniem płyt drukarskich i ustawieniem maszyny mogą być znaczące. Oznacza to, że przy druku bardzo małych ilości materiałów, na przykład kilkudziesięciu sztuk ulotek, cena jednostkowa może być wyższa niż w przypadku druku cyfrowego. Dlatego druk offsetowy jest najbardziej rekomendowany dla nakładów od kilkuset lub kilku tysięcy egzemplarzy wzwyż, w zależności od specyfiki projektu i użytych materiałów. Warto dokładnie przeanalizować opłacalność dla konkretnego zamówienia.
Dodatkowo, wprowadzanie zmian w projekcie po rozpoczęciu druku offsetowego jest bardzo trudne i kosztowne. Ze względu na fizyczne płyty drukarskie, każda modyfikacja wymagałaby stworzenia nowych płyt, co wiązałoby się z dodatkowymi nakładami finansowymi i czasem. Dlatego niezwykle ważne jest dokładne sprawdzenie i zatwierdzenie projektu przed rozpoczęciem produkcji. W przypadku konieczności częstych zmian w treści lub grafice, na przykład przy personalizowanych materiałach marketingowych czy drukach okazjonalnych z różnymi danymi, druk cyfrowy może okazać się bardziej elastycznym rozwiązaniem. Należy o tym pamiętać planując długoterminowe kampanie.
Jakie są główne zastosowania druku offsetowego w codziennej praktyce biznesowej i prywatnej
Druk offsetowy znajduje szerokie zastosowanie w produkcji różnorodnych materiałów promocyjnych i informacyjnych, które są nieodłącznym elementem działań marketingowych wielu firm. Należą do nich przede wszystkim ulotki, plakaty, foldery reklamowe, broszury, katalogi produktowe, gazety firmowe oraz materiały POS (Point of Sale), takie jak standy czy wobblery. Dzięki doskonałej jakości odwzorowania kolorów i detali, materiały te skutecznie przyciągają uwagę potencjalnych klientów i budują pozytywny wizerunek marki. Wysokiej klasy katalogi produktów, wydrukowane offsetowo, prezentują ofertę w sposób profesjonalny i zachęcający.
Kolejnym ważnym obszarem zastosowań druku offsetowego jest produkcja materiałów biurowych i identyfikacji wizualnej. Mowa tu o wizytówkach, papierach firmowych, kopertach, teczkach ofertowych, identyfikatorach czy metkach. Druk offsetowy pozwala na uzyskanie spójnego i eleganckiego wyglądu tych elementów, co jest kluczowe dla budowania profesjonalnego wizerunku firmy. Eleganckie wizytówki czy wysokiej jakości papiery firmowe świadczą o dbałości o detale i profesjonalizmie przedsiębiorstwa. Umożliwia to również stosowanie specjalnych kolorów Pantone, które są kluczowe dla zachowania spójności identyfikacji wizualnej.
Druk offsetowy jest również niezastąpiony w branży wydawniczej i poligraficznej. Służy do druku książek, czasopism, magazynów, podręczników, kalendarzy oraz albumów. Wysoka jakość druku, możliwość stosowania różnorodnych rodzajów papieru oraz efektywność przy dużych nakładach sprawiają, że jest to idealna technologia do masowej produkcji publikacji. Dodatkowo, druk offsetowy jest powszechnie wykorzystywany do produkcji opakowań jednostkowych i zbiorczych dla szerokiej gamy produktów, od żywności i kosmetyków, po farmaceutyki i elektronikę. Wytrzymałe i estetyczne opakowania, wydrukowane offsetowo, chronią produkt i jednocześnie stanowią ważny element jego promocji.
Jakie są kluczowe różnice między drukiem offsetowym a cyfrowym dla odbiorców
Podstawowa różnica między drukiem offsetowym a cyfrowym leży w sposobie przenoszenia obrazu na podłoże. Druk offsetowy wykorzystuje płyty drukujące i pośredni cylinder gumowy do przeniesienia farby, co pozwala na uzyskanie bardzo wysokiej jakości i precyzji, zwłaszcza przy dużych nakładach. Obraz jest nakładany warstwowo, co zapewnia doskonałe odwzorowanie kolorów i detali. Z kolei druk cyfrowy przenosi obraz bezpośrednio z pliku cyfrowego na podłoże, zazwyczaj za pomocą tonera lub atramentu, bez potrzeby tworzenia fizycznych płyt. Jest to proces szybszy i bardziej elastyczny, idealny dla małych nakładów i personalizacji.
Pod względem ekonomicznym, druk offsetowy staje się najbardziej opłacalny przy wysokich nakładach, gdzie koszt jednostkowy spada wraz ze wzrostem ilości drukowanych egzemplarzy. Początkowe koszty przygotowania do druku są wyższe, ale później cena za sztukę jest niska. Druk cyfrowy natomiast jest bardziej ekonomiczny przy niskich i średnich nakładach, gdzie nie ma potrzeby ponoszenia kosztów produkcji płyt. Cena jednostkowa w druku cyfrowym jest zazwyczaj bardziej stabilna niezależnie od wielkości nakładu, co czyni go dobrym wyborem dla projektów wymagających niewielkiej liczby kopii.
Jeśli chodzi o czas realizacji, druk cyfrowy jest znacznie szybszy. Pozwala na natychmiastowe drukowanie materiałów bez długiego procesu przygotowania, co jest kluczowe w sytuacjach awaryjnych lub gdy potrzebne są materiały na już. Druk offsetowy wymaga więcej czasu na przygotowanie płyt i ustawienie maszyn, dlatego jego realizacja trwa dłużej, ale jest idealny dla większych zamówień, które można zaplanować z wyprzedzeniem. Personalizacja jest kolejnym obszarem, w którym druk cyfrowy zdecydowanie przeważa. Możliwość drukowania unikalnych danych na każdym egzemplarzu sprawia, że jest on idealny do tworzenia spersonalizowanych kampanii marketingowych, druków adresowych czy materiałów z danymi zmiennymi.
OCP przewoźnika w kontekście ubezpieczenia przesyłek drukowanych metodą offsetową
OCP przewoźnika, czyli Odpowiedzialność Cywilna Przewoźnika, odgrywa kluczową rolę w kontekście ubezpieczenia przesyłek realizowanych za pomocą druku offsetowego. Gdy materiały drukowane, takie jak ulotki, katalogi, czy opakowania, są transportowane przez firmę kurierską lub spedycyjną, potencjalne ryzyko ich uszkodzenia, zagubienia lub zniszczenia podczas transportu staje się realnym problemem. Ubezpieczenie OCP przewoźnika stanowi zabezpieczenie finansowe dla nadawcy w przypadku wystąpienia takich zdarzeń losowych, które mogłyby prowadzić do strat materialnych związanych z utratą lub zniszczeniem drukowanych produktów.
Polisa OCP przewoźnika pokrywa szkody, które wynikły z winy przewoźnika w trakcie realizacji usługi transportowej. Oznacza to, że jeśli zamówione przez Państwa materiały drukowane offsetowo ulegną uszkodzeniu na skutek wypadku, kradzieży, niewłaściwego zabezpieczenia podczas transportu czy innego zaniedbania ze strony firmy przewozowej, odszkodowanie powinno zostać wypłacone na podstawie tej polisy. Jest to niezwykle ważne dla firm, które inwestują znaczące środki w produkcję materiałów promocyjnych i potrzebują pewności, że ich nakład dotrze do celu w nienaruszonym stanie. Bez odpowiedniego ubezpieczenia, odpowiedzialność za straty ponosiłby nadawca.
Warto zaznaczyć, że zakres i wysokość odszkodowania z tytułu OCP przewoźnika są zazwyczaj regulowane przez przepisy prawa (np. Konwencję CMR dla transportu międzynarodowego) oraz warunki ubezpieczenia określone w polisie. Nadawca przesyłki drukowanej offsetowo powinien upewnić się, że wartość przewożonych materiałów jest odpowiednio zabezpieczona polisą OCP przewoźnika, a w przypadku przesyłek o wysokiej wartości, rozważyć dodatkowe ubezpieczenie cargo. Zrozumienie zasad działania OCP przewoźnika pozwala na świadome zarządzanie ryzykiem związanym z logistyką drukowanych materiałów i minimalizowanie potencjalnych strat finansowych.
Druk offsetowy – wszystko, co musisz wiedzieć o jego znaczeniu dla środowiska naturalnego
Druk offsetowy, podobnie jak każda gałąź przemysłu, ma wpływ na środowisko naturalne, jednak nowoczesne technologie i świadome podejście producentów starają się minimalizować ten ślad ekologiczny. Jednym z kluczowych aspektów jest stosowanie farb drukarskich. Tradycyjnie używano farb rozpuszczalnikowych, które mogły być szkodliwe dla środowiska. Obecnie coraz powszechniej stosuje się farby wodne lub roślinne, które są biodegradowalne i mniej toksyczne. Wiele drukarni offsetowych dba o to, aby ich procesy produkcyjne były zgodne z normami ekologicznymi, stosując systemy odzyskiwania rozpuszczalników i minimalizując emisję lotnych związków organicznych (VOC).
Kolejnym istotnym elementem jest gospodarka papierem. Papier jest surowcem odnawialnym, ale jego produkcja wymaga znacznych zasobów wody i energii. Drukarnie offsetowe często wykorzystują papier z certyfikatami zrównoważonego zarządzania lasami, takimi jak FSC (Forest Stewardship Council) lub PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification). Te certyfikaty gwarantują, że papier pochodzi z lasów zarządzanych w sposób odpowiedzialny, z poszanowaniem bioróżnorodności i praw pracowniczych. Ponadto, wiele drukarni oferuje możliwość drukowania na papierach makulaturowych, co przyczynia się do recyklingu i ograniczenia zużycia pierwotnych surowców.
Maszyny offsetowe również ewoluują w kierunku większej efektywności energetycznej. Nowoczesne urządzenia zużywają mniej prądu, a systemy odzysku ciepła czy energooszczędne oświetlenie dodatkowo zmniejszają ich wpływ na środowisko. Drukarnie często inwestują w technologie, które pozwalają na redukcję odpadów produkcyjnych poprzez precyzyjne cięcie papieru i optymalizację procesów przygotowania do druku. Dbanie o środowisko w druku offsetowym to nie tylko kwestia świadomości ekologicznej, ale także coraz częściej wymóg rynkowy i biznesowy, ponieważ klienci coraz częściej wybierają partnerów, którzy wykazują zaangażowanie w zrównoważony rozwój.
Druk offsetowy – wszystko, co musisz wiedzieć o przygotowaniu plików do druku
Skuteczne przygotowanie plików do druku offsetowego jest kluczowe dla uzyskania optymalnych rezultatów i uniknięcia kosztownych błędów. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest upewnienie się, że wszystkie grafiki i teksty są w odpowiednim trybie kolorów. Do druku offsetowego wykorzystuje się zazwyczaj kolory procesowe CMYK (cyjan, magenta, żółty, czarny), a nie RGB, który jest używany w ekranach komputerowych. Konwersja z RGB do CMYK może spowodować pewne zmiany w odcieniach kolorów, dlatego ważne jest, aby plik był od razu przygotowany w docelowym trybie kolorów, aby uniknąć nieoczekiwanych rezultatów. Jeśli projekt zawiera kolory specjalne Pantone, należy je również odpowiednio zdefiniować w pliku.
Kolejnym ważnym elementem jest odpowiednie ustawienie rozdzielczości grafik. Wszystkie obrazy rastrowe, takie jak zdjęcia, powinny mieć rozdzielczość co najmniej 300 dpi (punktów na cal) w docelowym rozmiarze wydruku. Niższa rozdzielczość spowoduje widoczne pikselowanie i utratę ostrości na wydruku. Tekst i grafika wektorowa (np. stworzone w programach Adobe Illustrator czy CorelDRAW) skalują się bezstratnie i nie mają problemów z rozdzielczością, pod warunkiem, że są zapisane w odpowiednim formacie. Warto również pamiętać o odpowiednim formatowaniu tekstu, unikając zbyt cienkich fontów, które mogą zanikać przy druku offsetowym, zwłaszcza przy mniejszych rozmiarach.
Niezwykle istotne jest również dodanie spadu (ang. bleed) do projektu. Spad to dodatkowy obszar grafiki lub tła, który wychodzi poza linię cięcia. Jego celem jest zapewnienie, że po przycięciu finalnego produktu nie pozostaną na krawędziach białe paski papieru, nawet jeśli cięcie nie będzie idealnie precyzyjne. Zazwyczaj zaleca się dodanie spadu o szerokości 3-5 mm z każdej strony. Warto również upewnić się, że wszystkie ważne elementy graficzne i tekstowe znajdują się w bezpiecznej odległości od linii cięcia (tzw. margines bezpieczeństwa), aby nie zostały przypadkowo obcięte. Ostateczny plik powinien być zapisany w formacie PDF, najlepiej w wersji zgodnej ze standardami branżowymi (np. PDF/X-1a lub PDF/X-4), który zachowuje wszystkie informacje o kolorach, czcionkach i spadach.
Druk offsetowy – wszystko, co musisz wiedzieć o jego przyszłości i innowacjach
Przyszłość druku offsetowego jawi się jako dynamiczna podróż pełna innowacji, mimo rosnącej popularności druku cyfrowego. Nowoczesne maszyny offsetowe stają się coraz bardziej zautomatyzowane i zintegrowane z systemami cyfrowymi, co pozwala na szybsze i bardziej efektywne zarządzanie procesem druku. Automatyzacja obejmuje nie tylko sam druk, ale także przygotowanie do druku, kontrolę jakości i logistykę. Rozwój technologii druku offsetowego koncentruje się na zwiększeniu jego elastyczności, umożliwiając szybsze zmiany nakładów i personalizację, co kiedyś było domeną druku cyfrowego. Hybrydowe rozwiązania, łączące najlepsze cechy obu technologii, stają się coraz bardziej powszechne.
Kolejnym kierunkiem rozwoju jest zrównoważony rozwój i ekologia. Producenci maszyn i materiałów eksploatacyjnych do druku offsetowego intensywnie pracują nad tworzeniem bardziej przyjaznych dla środowiska rozwiązań. Obejmuje to rozwój farb na bazie roślinnej i wodnej, które są biodegradowalne i emitują mniej szkodliwych substancji. Inwestuje się również w energooszczędne maszyny, które zużywają mniej prądu, a także w systemy recyklingu i odzysku materiałów. Celem jest minimalizacja śladu ekologicznego druku offsetowego, co jest coraz ważniejsze dla świadomych konsumentów i firm.
Warto również wspomnieć o rozwoju technologii związanych z uszlachetnieniami. Druk offsetowy coraz częściej wykorzystuje zaawansowane techniki uszlachetniania, takie jak druk lakierami strukturalnymi, metalicznymi, czy efektami specjalnymi, które nadają drukowanym materiałom unikalny charakter i wartość dodaną. Połączenie druku offsetowego z technologiami cyfrowymi otwiera nowe możliwości w zakresie personalizacji i druku zmiennych danych, nawet przy dużych nakładach. Przyszłość druku offsetowego to zatem synergia tradycji i nowoczesności, skupiona na jakości, efektywności, elastyczności i odpowiedzialności ekologicznej, co zapewnia mu silną pozycję na rynku poligraficznym.
